Kajakarstwo, podobnie jak inne dziedziny sportu i rekreacji, ma swój żargon i pojęcia charakterystyczne właśnie dla niego. Żeby łatwiej było Wam się w nich rozeznać ten wpis traktuje o pojęciach i wyrażeniach kajakowych, z którymi możecie spotkać się podczas spływu, na grupach kajakowych czy na naszym blogu.
Po lekturze tego tekstu bez problemu rozszyfrujecie zdanie:
Schodząc ze zwałki czerwona latarnia miała kabinę.
Miłej lektury!
Asekuracja – to działanie polegające na zabezpieczeniu trudniejszych i problematycznych miejsc na rzece podczas spływu.
Bród – wypłycenie, którym można przejść na drugą stronę rzeki.
Burta – jeden z dwóch boków kajaka. Kajak posiada lewą i prawą burtę.
Bystrze – każde gwałtowne przyspieszenie nurtu rzeki. Powstaje w zwężeniach rzeki – zarówno naturalnych jak i sztucznych. Na bystrzu tworzą się fale, woda się pieni i cwałuje.
Chyżka – linia oddzielająca bystrze od cofki lub spokojnej wody.
Ciek – ogólne określenie wód płynących, tj. rzek, strug, strumieni i potoków oraz innych wód, które płyną stale lub okresowo w naturalnych lub uregulowanych korytach.
Cumka – linka przytwierdzona na dziobie i/lub rufie kajaka, służąca do mocowania kajaka w czasie postoju lub podczas transportu na przyczepie.
Czerwona latarnia – osoba/osada zamykająca spływ. Nie należy za nią zostawać.
Czytanie wody – umiejętność rozpoznawania przeszkód w wodzie i wybór optymalnej drogi płynięcia na podstawie tego, jak się układa lustro wody.
Dorzecze/zlewnia – obszar, z którego wszystkie wody powierzchniowe spływają do rzeki i jej dopływów.
Dwójka – kajak dwuosobowy.
Dziób – przód kajaka.
Eskimoska – umiejętność samodzielnego podniesienia kajaka po wywrotce, bez opuszczania kokpitu. Do wykonania eskimoski niezbędny jest właściwy ruch bioder. Najczęściej jest wykonywana przy użyciu wiosła.
Fartuch kajakowy – część kajakowej garderoby/kajakowego osprzętu, która chroni kokpit przed zalaniem. Wykonywany z materiału wodoodpornego lub neoprenu.
Jaz – element hydrotechniczny przegradzający całe koryto rzeki, często posiadający ruchome zastawki. Jego zadaniem jest spiętrzanie wody.
Jedynka – kajak jednoosobowy.
Kabina – w żargonie kajakowym oznacza wywrotkę, czyli niespodziewane opuszczenie kajaka.
Kajak – mała jednostka pływająca przykryta pokładem.
Kamizelka asekuracyjna – jeden ze środków bezpieczeństwa, którego działanie polega na zwiększeniu naszej wyporności. Jako środek wspomagający przeznaczona jest dla osób, które potrafią pływać.
Kanał – sztuczny ciek wodny, w którym woda płynie stale lub okresowo.
Kokpit – część kajaka, w której siedzi kajakarz.
Kontra (płaska i hakowa) – podstawowy manewr umożliwiający sterowanie kajakiem, wykorzystywany przy skręcaniu i hamowaniu. Polega na zagarnięciu wody od okolicy burty kajaka do jego dziobu. Przy tym działaniu nie następuje odwrócenie pióra wiosła.
Koryto rzeki – najniżej położona część doliny rzecznej, w której stale lub okresowo płynie woda powodująca zmianę wyglądu jego powierzchni poprzez erozję i akumulację.
Łacha – ławica rzeczna, wał piasku w rzece, powodujący wypłycenie jej fragmentu.
Łuk – skręt koryta rzecznego, zmiana kierunku przebiegu rzeki do 45 stopni.
Meander – zakole na rzece, fragment koryta rzecznego o charakterystycznym kształcie pętli lub łuku.
Naciąganie – jeden z manewrów kajakowych polegający na przesuwaniu kajaka w bok na skutek zagarniania wody w kierunku burty kajaka.
Nurt – najszybciej płynący strumień wody w rzece w najgłębszej części koryta.
Odprawa – zebranie przed spływem, w którym udział biorą wszyscy uczestnicy spływu oraz instruktorzy/przewodnicy kajakowi.
Odwój – miejsce na rzece, gdzie powierzchniowa warstwa wody przemieszcza się w górę rzeki, czyli przeciwnie do jej nurtu. Tworzy się z reguły za uskokami, jazami, itp. Spadająca z góry (np. z jazu) woda przemieszcza się najpierw w kierunku dna rzeki, później przy dnie zgodnie z nurtem, by następnie wrócić ku powierzchni i na powierzchni w kierunku np. uskoku. Odwoje to miejsca bardzo niebezpieczne dla kajakarzy. Wpłynięcie w odwój może skutkować wywróceniem kajaka i trudnością lub niemożnością wyjścia z niego.
Pagaj – wiosło z jednym piórem wykorzystywane w kanadyjkach.
Piórkowanie – przesuwanie kajaka w bok wskutek ruchów wiosła zagarniających wodę w przód i w tył.
Pióro – część wiosła wykorzystywana do zagarniania wody.
Plos – woda, która spokojnie płynie w zakolach rzeki.
Podpórka – manewr podparcia na wiośle (piórze wiosła) o wodę.
Polietylen – tworzywo sztuczne, z którego produkowane są kajaki. Materiał w różnej gamie kolorystycznej, bardzo wytrzymały na ścieranie i użytkowanie.
Próg – uskok usytuowany poprzecznie w korycie rzeki. Może być sztuczny lub naturalny.
Przenoska – przenoszenie kajaków brzegiem rzeki w celu ominięcia fragmentu rzeki, którego nie da się spłynąć ze względu na występującą na nim przeszkodę. Przeszkody mogą być naturalne, jak np. zwalone drzewo lub sztuczne, np. elektrownia wodna.
Rufa – tył kajaka.
Rzeka zwałkowa – rzeka z dużą ilością powalonych drzew (tzw. zwałek), które znajdują się w jej korycie.
Rzutka – jeden z podstawowych elementów wyposażenia asekuracyjno-ratowniczego. Woreczek, w którym znajduje się lina wysuwająca się po rzuceniu woreczka w sytuacji zagrożenia.
Spadek rzeki – stosunek różnicy poziomu lustra wody na początku i końcu danego odcinka liczona w metrach, do długości odcinka pomiędzy nimi, określonego w kilometrach. Spadek rzeki wyraża się w procentach lub promilach. Większe wartości spadku to większe trudności odcinka i mocniejsza siła nurtu.
Starorzecze – fragment dawnego koryta rzecznego, dawne zakole rzeki odcięte od obecnego nurtu.
Szlakowy – osoba siedząca z przodu w kajaku dwuosobowym.
Sternik – osoba siedząca z tyłu w kajaku dwuosobowym.
Szyk płynięcia – ustalona kolejność płynięcia osad kajakowych podczas spływu.
Szypoty – fragmenty rzeki charakteryzujące się wystającymi z wody przeszkodami i kamieniami przegradzającymi ją na całej szerokości. Tworzą się w miejscach, gdzie dno jest kamieniste.
Tratwa – w żargonie kajakowym kilka kajaków złączonych burtami i spływających „na liścia”, czyli z nurtem rzeki.
Trawers – manewr polegający na przemieszczeniu się w poprzek nurtu z wykorzystaniem jego siły.
Trudność szlaku kajakowego – parametr, na który składa się szybkość nurtu, ilość drzew w korycie, gałęzi, bystrza, progi, płycizny, pale i głazy w wodzie, itp.
Uciążliwość szlaku kajakowego – parametr określający ilość i uciążliwość przenosek na danym odcinku.
Warkocz – odcinek szybkiego nurtu na rzece tworzący się za przewężeniem bystrza.
Zapora – budowla hydrotechniczna, powodująca spiętrzenie wody powyżej 5 m.
Zwałka – w żargonie kajakowym oznacza zwalone do koryta rzecznego drzewo.
Zwałkowe kajakarstwo – kajakarstwo odbywające się na rzekach zwałkowych, czyli takich, na których jest sporo zwałek (drzew) zalegających w korycie rzecznym.
Zwara – ślad na powierzchni wody w kształcie litery V, której rozwarcie skierowane jest w dół rzeki. Tworzy się za znajdującymi się w wodzie ostrymi, sterczącymi przeszkodami.